نرمافزار Visual Paradigm سالهاست که به عنوان ابزاری قدرتمند در حوزه مدل سازی و مدیریت فرایند، مدل سازی سیستم، طراحی UML و مستندسازی فنی شناخته میشود. بسیاری از دانشجویان، توسعهدهندگان و حتی برخی تحلیلگران، به دلیل امکانات متنوع و ظاهر حرفهای این نرم افزار، آن را برای تحلیل های کسبوکاری نیز بهکار میگیرند. با این حال، پرسش اصلی این است: آیا ویژوال پارادایم انتخاب مناسبی برای «تحلیل کسبوکار» مطابق با استانداردهای این حوزه مثل BABOK است؟ آیا این ابزار میتواند نیازهای تحلیلگران کسبوکار را کاملاً پوشش دهد؟
تحلیل کسبوکار فرایندی وسیع، عمیق و استاندارد شده است که فراتر از مدلسازی بوده و نیازمند ابزارهایی ساختاریافته، قابل ردیابی، مبتنی بر روشهای تحلیل و دارای پشتیبانی از استانداردهای جهانی است. ویژوال پارادایم گستره این نیازها را بطور کامل پوشش نمیدهد و در عمل، خروجی تحلیلگر را محدود و حتی غیراستاندارد میکند.
در این مقاله تلاش میکنیم با نگاهی دقیق، فنی و بیطرفانه، نقاط قوت و ضعف ویژوال پارادایم را در زمینه تحلیل کسبوکار بررسی کنیم و به طور ویژه نشان دهیم که چرا ویژوال پارادایم (خصوصاً نسخه های کرکشدهای که در ایران رایج هستند) در بسیاری از پروژههای تحلیل کسب و کار، مدیریت نیازمندی و طراحی راهکارهای سازمانی نمیتواند انتخاب ایدهآلی باشد.
در ادامه به ذکر مهم ترین دلایل فنی در خصوص نرم افزار ویژوال پارادایم خواهیم پرداخت:
1- عدم همراستایی ویژوال پارادایم با استانداردهای تحلیل کسب و کار نظیر BABOK
یکی از مهم ترین انتقاداتی که به ویژوال پارادایم وارد میشود، عدم هم راستایی آن با استانداردهای بین المللی تحلیل کسب و کار نظیر BABOK می باشد. استاندارد BABOK نقشه راه حرفه ای تحلیلگران کسبوکار است. BABOK نه تنها حوزه های دانشی تحلیل را تعریف میکند، بلکه بیش از ۵۰ تکنیک رسمی تحلیل کسبوکار را معرفی کرده و ساختاری روشن برای انجام تحلیل ارائه میدهد. تحلیلگری که طبق BABOK کار میکند نیاز دارد ابزار یا نرم افزاری در دست داشته باشد که بتواند این فرایندها و تکنیکها را پشتیبانی کند.
اما ویژوال پارادایم اساساً با فلسفهای کاملاً متفاوت توسعه یافته است. این نرم افزار تمرکز خود را بر مدلسازی فرایندی و سیستم، مهندسی نرم افزار و ساخت دیاگرام های مبتنی بر UML قرار داده است و نه تحلیل کسبوکار.
بر طبق BABOK، تحلیل کسبوکار شامل مواردی مانند:
- کشف نیازمندیها
- تحلیل ذی نفعان
- مستندسازی راهکار
- مدیریت و تأیید نیازمندیها
- برنامهریزی تحلیل
و ده ها تکنیک تخصصی دیگر است.
اما ویژوال پارادایم هیچ ساختار مشخص و استاندارد شدهای برای هم راستا بودن با این حوزه ها ارائه نکرده است. نبود ساختار همراستا با BABOK در نرم افزار ویژوال پارادایم موجب میشود تحلیلگر مجبور شود همه فعالیتها را بهصورت دستی، غیر یکپارچه و بدون جریان کاری مشخص انجام دهد؛ در حالی که ابزارهای تخصصی تحلیل مانند Enterprise Architect دقیقاً بر همین اساس طراحی شدهاند.
2- تمرکز اصلی ویژوال پارادایم بر روی UML و توسعه نرم افزار است، نه تحلیل کسبوکار
همانطور که ذکر گردید ویژوال پارادایم بیشتر برای توسعه فرایند و نرم افزار طراحی شده است. هسته اصلی ابزار بر مبنای:
- UML
- مدلسازی کلاس
- طراحی سیستم
- مدلسازی دیتابیس
- طراحی معماری فنی
ساخته شده است اما تحلیل کسبوکار یک فعالیت سازمانی و مدیریتی است، نه صرفاً فنی. تحلیلگران کسبوکار باید بتوانند:
- مشکل کسبوکار را بشناسد،
- ذی نفعان و نیازهای آنها را تحلیل کند،
- فرایندها را با جزئیات رفتاری و تصمیمگیری بررسی کند،
- دامنه پروژه را تعریف کند،
- نیازمندی ها را استخراج، تحلیل، طبقهبندی و تأیید کند،
- راهکارهای پیشنهادی کسبوکاری ارائه دهد.
و این امور عمدتاً وابسته به تفکر سازمانی، تجزیهوتحلیل داده، جلسات ذینفعان و ابزارهای مدیریتی هستند. در حالیکه ویژوال پارادای بیشتر ابزار توسعه سیستم است تا تحلیل کسبوکار.
ویژوال پارادایم برای این فعالیتها ابزارهای کامل و تخصصی ندارد. به همین دلیل، تحلیلگران کسبوکار حرفهای هنگام کار با این ابزار احساس میکنند نرم افزار آنها را مجبور میکند تحلیل را شبیه مهندسی نرم افزار انجام دهند، نه تحلیل کسبوکار.
3- ضعف جدی مدیریت نیازمندی ها در ویژوال پارادایم
مدیریت نیازمندی ها یکی از مهمترین مسئولیتهای تحلیلگر کسبوکار است. یک ابزار مناسب باید بتواند امکانات حرفهای در زمینه مدیریت چرخه حیات نیازمندی ارائه دهد. اما در ویژوال پارادایم، مدیریت نیازمندی ها بسیار ضعیف و ناکارآمد است.
در تحلیل کسبوکار، مدیریت نیازمندی ها یکی از حیاتیترین فعالیتهاست. نیازمندیها باید:
- طبقهبندی شوند
- ردیابی شوند
- به سناریوها، تستها و ذینفعان لینک شوند
- نسخهبندی شوند
- اولویتبندی شوند
- تأییدیه بگیرند
اما در ویژوال پارادایم مدیریت نیازمندیها تنها در حد یک لیست ساده است. در پروژههای متوسط و بزرگ، این ضعف باعث بهوجود آمدن:
- ابهام در نیازمندیها
- خطاهای متعدد در توسعه
- ناتوانی در ردیابی تأثیر تغییرات
- عدم شفافیت در تصمیمگیری
میشود. ابزار مناسب تحلیل کسبوکار باید یک سیستم حرفهای برای مدیریت نیازمندیها داشته باشد؛ چیزی که ویژوال پارادایم فاقد آن است.
4- عدم پشتیبانی از تمام تکنیکهای تحلیل کسبوکار در نسخه کرک ویژوال پارادایم
یکی از مشکلات رایج در ایران این است که اغلب کاربران از نسخه کرک شده ویژوال پارادایم استفاده میکنند. نسخه کرک شده فاقد قابلیتها، افزونهها و امکانات حیاتی برای تحلیل کسب و کار می باشد.
این در حالی است که نرم افزار EA یک افزونه اختصاصی برای یکپارچه سازی با استاندارد BABOK دارد و پس از نصب این افزونه، تمام 50 تکنیک تحلیل کسب و کار داخل نرم افزار EA قابل مشاهده و استفاده می باشد در حالی که چنین امکان و قابلیتی در نرم افزار ویژوال پارادایم وجود ندارد.
بهطور خاص، در نسخه کرک ویژوال پارادایم این مشکلات مشاهده میشود:
بخش مهمی از تکنیکها مانند تکنیکهای تصمیمگیری، تحلیل ذینفعان، تحلیل ریسک و … وجود ندارد.
امکان تعریف تکنیکهای BABOK بهصورت ساختاریافته غیرفعال است.
نرم افزار ویژوال پارادایم در حال حاضر از استاندارد DMN بهصورت رسمی پشتیبانی نمیکند و ابزارهای تصمیم سازی آن صرفاً در حد جداول ساده قوانین کسبوکار (Business Rules) هستند که با مدل رسمی DMN تفاوت دارند. ولی نرم افزار EA نهتنها از استاندارد DMN بهطور کامل پشتیبانی میکند، بلکه امکان شبیه سازی اجرای تصمیم ها را نیز در اختیار کاربر قرار میدهد، قابلیتی بسیار کاربردی برای بررسی صحت و نتایج تصمیمات قبل از پیاده سازی واقعی.
در نتیجه، تحلیلگر عملاً با ابزاری روبهروست که فقط «ظاهر» مدلسازی دارد، اما در عمل نمیتواند تحلیل کسبوکار را طبق استانداردهای بینالمللی پشتیبانی کند.
5- عدم پشتیبانی نسخه کرک از رویکرد چابک (Agile)
بسیاری از پروژههای امروز بر مبنای رویکرد چابک یا Agile انجام میشوند. ابزار تحلیل کسبوکار باید پشتیبانی خوبی از Agile داشته باشد، مثل:
- User Story Mapping
- Epic / Feature Breakdown
- Backlog Management
- Sprint Planning
- Kanban Boards
اما نسخه کرک شده ویژوال پارادایم تقریباً همه این امکانات را غیرفعال کرده است. در نتیجه، اگر تیم یا سازمان شما بر اساس رویکرد چابک (Agile) فعالیت میکند، نسخه کرک شده هیچ کمکی به شما نخواهد کرد. تحلیلگر مجبور میشود ابزارهای دیگری مانند Jira یا Trello را کنار ویژوال پارادایم استفاده کند، و همین باعث میشود یکپارچگی کامل فرآیند تحلیل و توسعه از بین برود.
جمعبندی
ویژوال پارادایم ابزار خوبی برای مدلسازی و مدیریت فرایند است، اما ابزار حرفه ای برای تحلیل کسبوکار نیست.
هیچکس نمیتواند قدرت ویژوال پارادایم برای حوزه های طراحی سیستم، UML و … را انکار کند، اما تحلیل کسبوکار یک حوزه استاندارد، سازمانی و نیازمند ابزارهای تخصصی است. ضعف های ویژوال پارادایم که به تفصیل بیان گردید، باعث میشود این نرم افزار گزینهای مناسب برای تحلیلگران حرفهای نباشد.
تحلیلگر کسبوکار برای داشتن خروجی استاندارد و قابل اتکا، بهتر است از ابزارهایی مانند Enterprise Architect (EA) استفاده کند که تقریباً تمامی معایب ویژوال پارادایم برای حوزه تحلیل کسب و کار در آن برطرف شده و قابلیت های فوق العاده ای برای تحلیل کسب و کار در اختیار علاقمندان قرار می دهد.